"Ciało" próbuje prowokować religią i seksem – recenzja serialu o zbuntowanych katoliczkach

"Ciało" ("The Body") zapowiadało się na coś raczej skandalizującego, w Stanach budząc nawet jakieś większe oburzenie. Twórczyni serialu, Quinn Shephard ("Most zbrodni"), mówiła o inspiracjach "Carrie", "Zabójczym ciałem", "Niebiańskimi istotami" i "Mean Girls", a nawet "Czarownicami z Salem", zapowiedzi sugerowały sensualny horror o katolicyzmie i dziewczyńskości, a to wszystko razem mogło się okazać zarówno nowatorskim miksem konwencji, który Wikipedia określa jako "coming-of-age psychological drama supernatural horror", jak i nieznośnym cieniem wszystkich przywoływanych tytułów i gatunków, bez śladu oryginalności.

Ciało – o czym jest ta hybryda gatunkowa Netfliksa

Jak to często ostatnio bywa, ośmioodcinkowa produkcja Netfliksa jest czymś pomiędzy. Poza wspominanymi tytułami w zagranicznych recenzjach naliczyłam co najmniej kilkanaście innych skojarzeń budzonych przez tę historię, od klasyki kina po nowsze młodzieżowe hity, ale pojawiło się też parę zapewnień, że tego jeszcze nie było. I w jakimś sensie to wszystko równocześnie prawda, bo "Ciało" nieustająco przypomina, że niejedną wariację horroru wynikającego z nastoletniego życia i sztywnych religijnych systemów widzieliśmy, ale w swoich najlepszych momentach dowodzi, że faktycznie dokładnie takiej jeszcze nie napisano.

Niestety dla serialu Shephard do połowy sezonu częstsze jest to pierwsze wrażenie. Długą listę skojarzeń, na której obok "Carrie" pojawia się na przykład "Plotkara", uzupełniłabym o rzeczy zdecydowanie mniej kultowe, jednosezonowe. Ze skasowaną "Hysterią!" mimo różnego czasu akcji łączy "Ciało" wątek tego, jak łatwo w społeczności wywołać religijną panikę, natomiast z inną netfliksową ciekawostką, "Na marginesie", wiąże nowy serial próba odtworzenia klimatu nastoletniości pod systemową opresją w "uroczych" latach zerowych.

Oto taneczna drużyna w katolickim liceum przyjmuje do składu bardzo religijną Grace (Sofia Wylie, "High School Muscal: Serial") zamiast uważanej za dziwaczkę Lisbeth (Geena Meszaros, "Na marginesie"), która z bratem, Leo (Jackson Kelly, "The Pitt"), i fanatyczną matką (Louisa Krause, "Dziewczyna z doświadczeniem") przeprowadziła się niedawno do miasta. Podczas inicjacji zorganizowanej w Halloween dochodzi do tragicznego wypadku, a mroczna tajemnica łączy będącą dotąd na marginesie Lisbeth i kapitankę drużyny, Anyę (Kristina Bogic, "Playing Gracie Darling") – bogatą, popularną dziewczynę, która w pozornie idealnym związku ze Stevenem (Orlando Norman, "Silos") ma spory problem, bo znacznie bardziej niż wysportowany i troskliwy chłopak pociąga ją bezczelna najlepsza przyjaciółka, Elise (Sara Boustany, "Pen 15").

Ciało – trochę horror, bardziej komedia i romans

Próby ukrycia tego, co wydarzyło się na imprezie – jak to w tego typu historiach – pociągną za sobą konsekwencje nie tylko dla wymienionych dziewczyn i reszty drużyny, ale też dla całej społeczności. Każdy ma własne powody, mniej lub bardziej niewinne, żeby dołączyć do sprawy, a dyrektor szkoły, czyli miejscowy ksiądz (Nnamdi Asomugha, dawniej futbolista, teraz ceniony aktor), równocześnie wujek Grace, spróbuje wyjaśnić sprawę i da się wciągnąć w rozważanie opcji, że naprawdę chodzi tu o szatańską lub boską interwencję. "Ciało" wykorzysta okazję, by pokazać hipokryzję kościelnych instytucji, nieraz będzie też prowokująco (tytuł pilotowego odcinka to "Rozwiązły Bóg, w oryginalne nawet mocniej – "slutty"), ale nie widzę tu materiału na wielki bluźnierczy skandal.

Przywołano wprawdzie bostońską aferę pedofilską, przyatakowano bezduszność hierarchów, podkreślono absurdalny rozdźwięk między szkolnym regulaminem a postępowaniem uczennic, napiętnowano katolickie podejście do seksu i queerowości, wyśmiano patriarchalne widzenie histerii – ale żeby było w tym coś szokującego i wyjątkowego? Jasne, żeby dać sobie obrazić uczucia religijne, to trzeba je najpierw mieć, ale naprawdę wydaje mi się, że ostrze satyry nie jest tu specjalnie ostre, a rzekoma perwersja okazuje się mało perwersyjna. Pewnie, że to nie krzepiące "Derry Girls", a w krajach o dużym wpływie religii, jak USA czy na ten przykład taka Polska, oburzają czasem rzeczy zaskakujące. Ale bez przesady z tym skandalem.

Zaskoczyło mnie, że zawarte tu treści "zasłużyły sobie" na oznaczenie programu jako przeznaczonego tylko dla dorosłej widowni, chociaż to akurat pokazuje być może, że pewne omówione w serialu przesadzone lęki ("satanistyczne" rytuały, queer, dziewczęca ciała) okazują się jak najbardziej aktualne, bo same używki czy seks bez pewnych kontekstów potraktowano by chyba łagodniej. Tymczasem tu ograniczenie mamy jak przy znacznie bardziej kontrowersyjnej "Euforii", podczas gdy młodzież na pewno nie takie "ekscesy" jak w "Ciele" nieraz widziała.

Ciało – zaledwie kilka spełnionych obietnic

"Ciało" wypada najlepiej, kiedy cały ten dorosły kościelny plan odsuwa i skupia się na licealnych dramatach grupy dziewczyn. Lisbeth ma traumatyczną przeszłość, która rzutuje na jej życiowe wybory, ale nie wiem, czy ta postać wykracza poza schematy manipulacji, które znamy w lepszych wersjach z innych dzieł (tu kolejne skojarzenie: "Wszystko o Ewie"). Natomiast Anya, a zwłaszcza Elise są napisane mniej jednoznacznie i dzięki wspaniałej chemii, widocznej choćby w tanecznym występie (zresztą jednym z niewielu w serialu, bo jak na historię tancerek, tańca tu zaskakująco mało) sprawiają, że w ich relację można się zaangażować, nawet jeśli ma się w pamięci podobne z "Glee" czy "Słodkich kłamstewek". "Ciało" dużo mówi o tym, czy ktoś nadaje się na gwiazdę – Boustany niewątpliwie ma taki potencjał.

Doskonały jest też młodzieżowy drugi plan, choćby przekomiczny Tyler (Marcel Ruiz, "One Day at a Time"). Dzięki temu od odcinka 5., kiedy drużyna z przyległościami wyjeżdża razem do wiejskiej rezydencji i następuje kulminacja tłumionych pragnień i skrywanych sekretów, "Ciało" pokazuje, co potrafi. Scena z "rytuałem" jest przezabawna, a pogmatwane motywacje postaci wreszcie jakoś przekładają się na płynącą z oglądania przyjemność. Problem w tym, że jak coś ma osiem odcinków, to nie może być udane dopiero od 5., a i potem momentami sprawiać, że łatwo zapomnieć, o czym właściwie serial opowiada. Sama porzuciłabym "Ciało" po zupełnie nieemocjonującym mnie pilocie, gdyby nie recenzenckie obowiązki. Ostatecznie nie żałuję seansu, ale na jego mocne momenty naprawdę trzeba się było naczekać.

Ciało – czy warto oglądać serial o katolickim liceum

Może "Ciało" od początku bardziej trafi do osób zafascynowanych dekadą 00.? Mocno stawia na wyeksponowanie tamtej stylistyki, rodem z szkolnego teledysku Britney Spears, nie oszczędzając na "seksownych mundurkach", topach i ćwiekach. Mnie daleko do idealizującej nostalgii za tą epoką, natomiast ciekawe jej przepracowanie pod kątem uprzedmiotowienia kobiet, codziennej, nonszalanckiej wręcz homofobii i wpływu religii oraz konserwatywnej polityki na jednostkę chętnie bym obejrzała. Niestety "Ciało" w takich diagnozach raczej nie wychodzi poza oczywistości. A kiedy chce być całkiem serio, wpada w pułapkę własnego stylu: jak wtedy, gdy przyjętym w serialu kampowym różowym gotykiem zapisuje też informacje w napisach po odcinku, doradzając, gdzie się zgłosić z zaburzeniami odżywiania. Efekt daje to raczej groteskowy.

Problem z tym serialem jest taki, jak z większością współczesnych produkcji. Grzechy główne to za dużo wątków, za dużo odcinków, za dużo powtarzania fabuły (spokojnie można przy "Ciele" patrzeć w telefon, i tak się nadąży). Gdzieś pod nadmiarem tym jest świetny serial, z nieźle napisanymi, świetnie zagranymi postaciami dzieciaków, które w katolickim środowisku próbują się buntować, ale czasem mają tak zinternalizowane religijne poczcie winy, że same wyznaczają sobie niemożliwe ograniczenia. I gdyby "Ciało" nie próbowało ze średnim efektem mówić o sprawach makro, jak podatność tłumu na sugestię, wady i zalety wiary oraz polityka roku 2004, to sprawy mikro, jak przekonujący queerowy romans czy różnoraka presja wywierana na konkretne dziewczyny w konkretnym zespole, mogłyby wybrzmieć jeszcze lepiej.

Szkoda tej ostatecznej średniości, zwłaszcza że mamy tu przebłyski doskonałych dialogów na splocie wiary i bycia zwykłymi nastolatkami ("- Dlaczego diabeł jest taki wredny? – Bo jest diabłem. To jego cała osobowość"), mamy rewelacyjną ścieżkę dźwiękową dobraną do czasów (Kylie Minogue czy Kelly Clarkson, ale i Björk czy ERA z hitem "Ameno"), mamy od czasu do czasu spore emocje. Bywa komediowo, bywa romantycznie – częściej niż strasznie czy głęboko. Jeżeli powstanie 2. sezon – a "Ciało" równie dobrze może mieć ciąg dalszy, jak i zakończyć się w taki niejednoznaczny sposób – wrócę pewnie, żeby się przekonać, co tam u Elise, Anyi (i Tylera), licząc, że serial trochę okrzepł. Ale nie zamierzam się aż modlić o nowe odcinki.

Ciało – serial dostępny jest na Netfliksie