"Prawo bestii" to polskie true crime Netfliksa o głośnej sprawie. Wiemy, czy warto oglądać – recenzja
Kamila Czaja
18 listopada 2026, 09:01
"Prawo bestii" Kaspra Bajona ma te problemy, które ma true crime jako gatunek. Jeśli jednak przejść nad tym do porządku dziennego, można nowy miniserial Netfliksa inspirowany losami Mariusza Trynkiewicza docenić.
"Prawo bestii" Kaspra Bajona ma te problemy, które ma true crime jako gatunek. Jeśli jednak przejść nad tym do porządku dziennego, można nowy miniserial Netfliksa inspirowany losami Mariusza Trynkiewicza docenić.
W przypadku inspirowanych prawdziwymi wydarzeniami miniseriali pisanych przez Kaspra Bajona, także tych w reżyserii Jana Holoubka, jak "Wielka woda" czy "Heweliusz", mam z reguły wrażenie, że trzeba by przygotować dwie osobno recenzje. Podobne odczucia towarzyszyły mi podczas oglądania na Netfliksie "Prawa bestii", tym razem reżyserowanego przez samego scenarzystę (przy czym ten serial pisał z Anną Kasińską). Widziałam przedpremierowo czteroodcinkową całość i w zależności od przyjętego punktu widzenia oceniałabym tę produkcję mocno inaczej.
Prawo bestii – o czym jest nowe true crime Netfliksa
Wariant lepszy: oto mamy do czynienia z bardzo solidną kryminalną historią na dwóch planach czasowych. Jasne, ileś tu prostych środków, jak kontrast między ciepłym filtrem przy roku 1988 i zimnym obrazem wydarzeń z 2014. Niezbyt skomplikowane jest też zderzenie dwóch głównych – poza mordercą – postaci. Anna Bersz (Agnieszka Grochowska, "Zachowaj spokój"), milicjantka w randze majora, samotnie wychowuje syna, Kacpra (jako dziecko: Filip Kruszewski, "Barwy szczęścia", jako dorosły: Aleksander Talkowski, "Klangor"), głównie poświęcając się pracy.
Tym razem drąży sprawę zaginięcia chłopców, których spalone zwłoki znajdzie przypadkowy przechodzień. Anka jest, oczywiście, bezwzględna, władcza, uparta. A jej przyjaciółka, Agnieszka Grabska (Agnieszka Żulewska, "Wielka woda"), to psychiatrka próbująca odnaleźć się w schyłkowym PRL-u po powrocie z bostońskiego stażu. I, oczywiście, ma w sobie więcej empatii, zwłaszcza wobec pacjentów na swoim oddziale.

Zarówno w 1988, jak i w 2014 kobiety znajdą się po dwóch stronach barykady. Anka, teraz już ważna kierowniczka z polityczną pozycją, wtedy zrobiła wszystko, by zamknąć Mariusza Trynkiewicza (Michał Pawlik, "Heweliusz"), a dwadzieścia pięć lat później znów zawalczy, by nie wyszedł na wolność mimo odbytego wyroku. Równocześnie będzie musiała walczyć o zmagającego się z nałogiem syna, z którym ma skomplikowaną relację. Agnieszka, z wyrzutami sumienia przez decyzję podjętą podczas pierwszego procesu, bronić będzie prawa każdego człowieka do diagnozy i leczenia.
Jako serial o tym zderzeniu jest "Prawo bestii" mimo grubej momentami kreski (nie tylko tej dzielącej epoki) produkcją wciągającą. W zaledwie czterech odcinkach, wbrew modnemu dziś przeciąganiu wszystkiego ponad możliwości fabuły, całkiem sprawnie pokazuje, jak prawo zależy od okoliczności. Najpierw mamy polityczne naciski próbujących utrzymać się u władzy komunistów, potem amnestię 1989, a ćwierć wieku później pisanie ustaw pod presją mediów i nastrojów społecznych. Zbrodnia Trynkiewicza się nie zmienia, ale z upływem czasu zmieniają się kary, interesy, wyjaśnienia.
Prawo bestii – kolejny serial Bajona inspirowany faktami
Bajon czasem nie bawi się w subtelności: ludzie robiący wszystko, by Trynkiewicz nie wyszedł na wolność, to nie idealiści myślący o krzywdzie ofiar i ich rodzin, a cyniczni politycy, jak ten grany przez Andrzeja Chyrę ("Sortownia"), i karierowicze na wznoszącej fali, jak pomagający Ance prokurator Mikosz (Jakub Sasak, "Profilerka"). Po drugiej stronie są ci, którzy próbują pogodzić w sobie sprzeczności: równocześnie współczują rodzicom zabitych chłopców i upierają się, że nie można łamać konstytucji, praw człowieka i lekarskiej etyki zawodowej pod wpływem emocji. Tu poza Agnieszką warto wspomnieć o Ewie (Michalina Łabacz, "Belfer"), prawniczce równie upartej i niebawiącej się w uprzejmości jak Anka, tylko po przeciwnej stronie sporu.

Nie pamiętałam, że "ustawie o bestiach" towarzyszyła taka dyskusja, ale sięgnięcie nawet do podstawowych źródeł przypomina, że faktycznie wyrażano też bardzo poważne krytyczne opinie – chociaż ostatecznie tylko troje posłów zagłosowało przeciw (na ekranie widzimy wyniki, a jeśli poszperać, można dowiedzieć się, że przeciw głosowała dość eklektyczna ekipa, mianowicie Wanda Nowicka, Ryszard Kalisz i Przemysław Wipler). Ta podatność prawa na doraźne uwarunkowania wydaje się niezwykle aktualna, a przy tym komplikuje obraz tego, co zapewne zapamiętaliśmy, ja na pewno, sprzed kilkunastu lat (czyli jakiś wariant wyliczenia Trynkiewicz to "bestia", specjalny ośrodek, wszyscy usatysfakcjonowani, można się rozejść).
Równocześnie bywa "Prawo bestii", jak na serial często dość jednoznacznie charakteryzujący postaci, zaskakująco otwarte na interpretację, choćby w tym, czy Trynkiewicz to bardzo chory człowiek z prawem do leczenia czy może manipulujący wszystkimi nadwiślański Hannibal Lecter. Nie wszystkie wątki zostają też mocno rozwinięte i wyraźnie domknięte, a to wydaje się spójne z wizją, że w centrum znajduje się zbrodnia, która wielu ludziom zniszczyła życie, a oni sami ważni są w tej opowieści głównie w kontekście samej sprawy, nawet jeśli poruszono przy okazji kwestie ich powinności lekarskiej czy poczucia winy związanego z byciem nieobecną matką.
Prawo bestii – zderzenie czasów, charakterów i przekonań
I wszystko byłoby w porządku, gdyby nie towarzyszące mi podczas oglądania, tak jak przy wspomnianym "Heweliuszu", tyle że jeszcze bardziej, poczucie, że druga recenzja musiałaby wyglądać inaczej. Byłaby to, poprzedzona researchem, recenzja, która analizowałaby szczegółowo, co wydarzyło się naprawdę, a co tylko w tym "inspirowanym prawdziwymi wydarzeniami" miniserialu. Bo wiele postaci dopisano, ileś rzeczy wymyślono (to, w jakiej sytuacji Anka dowiaduje się o istnieniu Trynkiewicza i jego dawniejszych przestępstwach, to jakiś zbędny absurd), ileś inaczej zaakcentowano.

Tymczasem Mariusz Trynkiewicz, zmarły z zeszłym roku, był jak najbardziej prawdziwy. Prawdziwe były jego ofiary. Co więcej, "w scenach przesłuchań wykorzystano fragmenty prawdziwych wypowiedzi". I chociaż przyznaję, że Bajon nie powiela błędów Ryana Murphy'ego, więc nie powinien tym serialem wywołać niezdrowej fascynacji zbrodniarzem, to jednak, tak rozkładając akcenty w dyskusji o ustawie oraz spekulując o motywach, momentami wywołuje wobec niego niewygodne współczucie. System, który go skazuje, jeden i drugi zresztą, pokazano tak bezlitośnie, że z tego miejsca już łatwo o wnioski, że to źli ludzie z polityki i mediów "uwzięli się" na mordującego dzieci pedofila. Jasne "Prawo bestii" stara się to wrażenie równoważyć, ale – jak przy każdym true crime – myślałam jednak o tym, jak oglądać mogą ten serial bliscy ofiar.
Oni też są odgrywani na ekranie, a jedna z matek (Małgorzata Gorol, "Klangor") pełni rolę sumienia, wykrzykując swój ból i rozczarowanie niespełnioną obietnicą. Pamięci wymienionych z imienia i nazwiska ofiar poświęcono zresztą serial. A jednak: scena ze spalonymi zwłokami, wymienione wyżej dywagacje na temat prawa i moralności odciągające uwagę od samego konkretu straty, przesunięcie akcentu na przyjaźń kobiet zniszczoną tą sprawą, dopisywanie… W fikcji: proszę bardzo, wyszło całkiem nieźle. W historii o prawdziwym mordercy, który do niedawna chodził po świecie? Mam wątpliwości. Może po prostu jest jeszcze za wcześnie?
Prawo bestii – czy warto oglądać serial o Trynkiewiczu
To jednak wątpliwości osoby wobec true crime sceptycznej. Oglądanie "Heweliusza" poprzedziłam lekturą reportaży, wciąż więc narzekałam "ale to nie było tak!" i "tam zginęli prawdziwi ludzie!". "Prawo bestii" zaczęłam bez głębszej znajomości tematu, z bladymi wspomnieniami przekazów medialnych i nieco wyraźniejszymi wstrząsającego reportażu Justyny Kopińskiej o żonie Trynkiewcza (tego wątku w serialu nie ma, to dalszy etap życia więźnia). Musiałam więc w trakcie wciąż wyszukiwać informacje, co jest prawdą, a co zmieniono. Tylko komu się będzie chciało? Raczej – jak często przy inspirowanych faktami popkulturowych przetworzeniach – ta wersja się przebije do świadomości. Uprzedzając zarzuty: na chłodno rozumiem, czym jest inspirowanie się faktami, a czym wierny dokument. True crime jednak budzi mój opór czysto na poziomie wrażliwości.

Pomijając powyższe wątpliwości, stwierdzam też, że część postaci można było bardziej zniuansować, a schyłek lat 80. wypada jak na mój gust nieco za współcześnie (i czy nawet psychiatrka po pobycie w Stanach Zjednoczonych użyłaby wtedy słowa "przemocowa"?). Polityczne realia pokazano łopatologicznie, ileś zwrotów akcji przewidzieć nietrudno. A jednak ogląda się to, przy całej paskudnej tematyce, bardzo dobrze. Potrzebowałam chwili rozruchu na sztywny nieco pilot i na trudności w uwierzeniu w rzekomy wiek ucharakteryzowanych postaci Grochowskiej i Żulewskiej w 2014, ale potem się wciągnęłam (a nie mogą powiedzieć w pełni tego samego o uwielbianych powszechnie "Wielkiej wodzie" i "Heweliuszu").
Serial jest w pozytywnym sensie dość surowy (chociaż muzyka Piotra Emade Waglewskiego w paru momentach wydała mi się zbyt bombastyczna). Poza początkami odcinków i kilkoma innymi scenami "Prawo bestii" nie epatuje przebiegiem zbrodni, stawiając na napięcie śledztwa i rozpraw, strasząc raczej klimatem. Został nakręcony konsekwentnie, ma dobrze skomponowane kadry – w tym szerokie plany, w których ciągle pojawia się gwałtownie żółty maluch Anki.
To naprawdę porządna robota, na pewno Netflix będzie miał kolejny hit. I tylko ja wciąż czekam, aż moda na fabularne true crime o seryjnych mordercach się skończy. Czekam już długo. A na dodatek mam wrażenie, że w naszym kraju dopiero się rozkręca.